Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi, teknoloji üretimini geliştiren, yerel potansiyeli ekonomik değere dönüştüren ve stratejik ihtiyaçlara cevap veren yatırımları desteklemeye yönelik üç programdan oluşur. Teknoloji Hamlesi, Yerel Kalkınma Hamlesi ve Stratejik Hamle programları, yatırımın niteliğine göre farklı değerlendirme süreçleri sunar. Bu nedenle başvuru hazırlığında ilk adım, projenin hangi programın amacı ve koşullarıyla örtüştüğünü belirlemektir.
Farabi Danışmanlık olarak yatırım fikrinizin uygun programla eşleştirilmesi, teknik ve mali bilgilerinin hazırlanması ve teşvik sürecinin takip edilmesi aşamalarında firmanıza destek oluyoruz. Yeni tesis kurulumu, kapasite artırımı veya üretim yetkinliğinin geliştirilmesi planlanırken projenin ticari sürdürülebilirliği ile destek koşullarını birlikte değerlendiriyoruz.
Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi Nedir?
9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar kapsamında Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi; Teknoloji Hamlesi Programı, Yerel Kalkınma Hamlesi Programı ve Stratejik Hamle Programını kapsar. Yatırımlar programın niteliğine göre proje bazında değerlendirilir ve uygun bulunan projeler için yatırım teşvik belgesi düzenlenir. Bölgesel destekler de ilgili koşullar doğrultusunda uygulanabilir.
Program seçimi yalnızca işletmenin büyüklüğüne göre yapılmaz. Üretilecek ürünün teknoloji düzeyi, hedeflenen yatırım yerinin potansiyeli, dışa bağımlılığı azaltma etkisi ve projenin teknik yapılabilirliği önemlidir. Aynı firmanın farklı yatırım projeleri farklı programlarla ilişkili olabilir. Bu nedenle şirketin genel faaliyet alanından önce, başvuruya konu yatırımın sınırları netleştirilmelidir.
Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesinin Üç Programı
Teknoloji Hamlesi Programı
Teknoloji Hamlesi, öncelikli ürün listesinde yer alan ürün ve teknolojilere yönelik yatırımları değerlendiren programdır. Orta-yüksek ve yüksek teknoloji alanları ile bu alanların gelişimi için kritik ürünler programın odağında yer alır. Başvuruda ürünün tam tanımı, teknik özellikleri ve ilgili çağrıyla uyumu ortaya konulmalıdır.
Bir üretim hattının yeni veya otomatik olması, tek başına ürünün program kapsamındaki teknoloji sınıfında bulunduğunu göstermez. Ürün kodu, üretim yöntemi, teknik yetkinlik ve çağrı koşulları birlikte incelenmelidir. Yatırımcı açısından sağlıklı hazırlık, ürünün pazardaki ihtiyacını ve üretilebilirliğini açıklayan bir proje dosyası oluşturmaktır. Geliştirme faaliyetleriyle seri üretim yatırımının birbirine nasıl bağlandığı da anlaşılır biçimde gösterilmelidir.
Yerel Kalkınma Hamlesi Programı
Yerel Kalkınma Hamlesi, illerin potansiyellerini değerlendirmeyi ve rekabet gücünü artırmayı amaçlayan yatırımlara yöneliktir. Her il için belirlenen yatırım konuları üzerinden çağrılar oluşturulur. Hammadde kaynakları, mevcut üretim altyapısı ve bölgenin ekonomik özellikleri yatırım konularının değerlendirilmesinde önem taşır.
Bir yatırımın bir ilde yapılacak olması tek başına yerel kalkınma programına uygun olduğu anlamına gelmez. Projenin o il için ilan edilen yatırım konusu, ölçek ve diğer koşullarla eşleşmesi gerekir. Başka bir ilde desteklenen faaliyet, aynı şartlarla bütün illerde desteklenmeyebilir. Yer seçimi yapılırken çağrı kapsamının yanında tedarik zinciri, lojistik, iş gücü ve satış planı da incelenmelidir.
Çağrı dönemleri ve yatırım konuları güncellenebildiğinden geçmiş bir duyurudaki takvim güncel başvuru dönemi gibi kullanılmamalıdır. Başvuru hazırlığının hangi çağrıya göre yürütüleceği açıkça belirlenmeli; ilan edilen belgeler ve değerlendirme ölçütleri dosyanın başlangıcında kontrol edilmelidir.
Stratejik Hamle Programı
Stratejik Hamle, katma değeri yüksek, kritik ihtiyaçlara cevap veren, arz güvenliğini geliştiren ve dışa bağımlılığı azaltan yatırım konularına odaklanır. Programda yatırımın teknik niteliği kadar ekonomik etkisi, finansman yapısı ve uygulanabilirliği de değerlendirilir. Ön değerlendirme, ilgili kurum incelemeleri ve program karar süreci projenin özelliklerine göre yürütülür.
İthal bir ürünün Türkiye'de üretilmesi düşüncesi önemli bir başlangıç olabilir; ancak tek başına destek uygunluğunu göstermez. Ürünün dış ticaret verileri, oluşturacağı katma değer, yatırımcının öz kaynak yapısı ve üretim kabiliyeti gibi unsurların somut verilerle açıklanması gerekir. Fizibilite çalışması bu nedenle yalnızca başvuru eki olarak değil, yatırım kararını destekleyen temel çalışma olarak görülmelidir.
Hangi Program Yatırımınıza Daha Uygun?
- Ürün ve teknoloji odağı: Öncelikli ürün veya teknoloji alanıyla ilişkili projeler için Teknoloji Hamlesi koşulları incelenir.
- İl ve yerel potansiyel odağı: Belirli bir ilde ilan edilmiş yatırım konusuyla eşleşen projeler için Yerel Kalkınma Hamlesi değerlendirilir.
- Stratejik ihtiyaç odağı: Arz güvenliği, dışa bağımlılığın azaltılması ve yüksek katma değer etkisi taşıyan projeler için Stratejik Hamle koşulları ele alınır.
Bu ayrım ilk yönlendirmeyi sağlar; kesin uygunluk analizi yerine geçmez. Programlar arasında karar verirken yalnızca görünen destek avantajını karşılaştırmak yeterli değildir. Çağrı takvimi, teknik kriterler, yatırım büyüklüğü, değerlendirme süreci ve yatırım sonrasındaki yükümlülükler de dikkate alınmalıdır.
Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi Destekleri Nelerdir?
Karar kapsamında uygun bulunan yatırımlarda KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, vergi indirimi, faiz veya kâr payı desteği, makine desteği ve yatırım yeri tahsisi gibi unsurlar değerlendirilebilir. Yatırım bölgesine bağlı sigorta primi destekleri de ilgili koşullarla uygulanır. Destek türü, kapsamı ve uygulama şekli seçilen programa ve düzenlenen belgeye göre belirlenir.
Vergi ve Gümrük Avantajları
KDV istisnası ve gümrük vergisi muafiyeti, uygun makine ve teçhizat temininde yatırım maliyetine etki edebilir. Vergi indirimi ise ilgili yatırıma katkı tutarı ve vergi uygulama koşulları kapsamında değerlendirilir. Bu unsurların şirketin bütün alımlarına veya bütün vergilerine sınırsız biçimde uygulanacağı düşünülmemelidir. Satın alma ve muhasebe ekiplerinin teşvik belgesindeki kapsamı takip etmesi önemlidir.
Finansman ve Makine Desteği
Faiz veya kâr payı desteği ile makine desteğinin kullanım koşulları birbirinden farklıdır. İlgili düzenleme kapsamında bu unsurların alternatif olarak uygulanabildiği durumlar bulunur; iki destek aynı yatırım için birlikte alınacakmış gibi bütçe oluşturulmamalıdır. Hangi seçeneğin değerlendirileceği, yatırımın finansman biçimi ve makine alım planıyla birlikte ele alınmalıdır.
Parasal eşikler ve üst limitler dönemsel olarak güncellenebildiğinden başvuru yılına ait koşullar kontrol edilmelidir. Yatırım bütçesi hazırlanırken desteklerin tahmini etkisi ile şirketin fiilen sağlayacağı öz kaynak ve kredi finansmanı ayrı gösterilmelidir. Destek beklentisi, yatırımın tüm finansman ihtiyacının karşılandığı anlamına gelmez.
İstihdam ve Yatırım Yeri
Yatırımla sağlanacak ilave istihdam, bölgesel sigorta primi destekleri açısından önemlidir. Personel planının yatırımın devreye alınma takvimiyle uyumlu hazırlanması gerekir. Yatırım yeri tahsisi ise kendi usul ve koşulları çerçevesinde değerlendirilir. Bir projeye teşvik belgesi düzenlenmesi, otomatik olarak hazır arsa veya bina tahsis edildiği anlamına gelmez.
Başvuru Öncesinde Nasıl Bir Proje Dosyası Hazırlanmalı?
Güçlü bir başvuru dosyası, yatırımın ne üreteceğini, hangi ihtiyacı karşılayacağını ve nasıl hayata geçirileceğini tutarlı biçimde açıklar. Pazarlama anlatımı ile teknik ve mali veriler birbirini desteklemelidir. Yalnızca yüksek satış hedefleri yazmak yerine kapasite, müşteri grubu, tedarik ve finansman varsayımlarının gerekçelendirilmesi gerekir.
- Proje tanımı: Ürün veya hizmet, yatırım yeri, yatırım türü, kapasite ve teknoloji açıklanır.
- Program uygunluğu: İlgili ürün listesi, il bazlı yatırım konusu veya stratejik kriterlerle bağlantı kurulur.
- Teknik hazırlık: Üretim akışı, makine ve ekipman ihtiyacı, altyapı ve gerekli izinler belirlenir.
- Pazar değerlendirmesi: Hedef müşteriler, rakip ürünler, talep varsayımları ve satış kanalları incelenir.
- Mali hazırlık: Yatırım bütçesi, öz kaynak, kredi ihtiyacı, işletme sermayesi ve nakit akışı hazırlanır.
- Uygulama planı: İnşaat, makine temini, kurulum, deneme üretimi ve işletmeye geçiş takvimi oluşturulur.
Başvurunun hangi portal veya sistem üzerinden yapılacağı seçilen programın güncel ilanına göre takip edilmelidir. Program değerlendirmesi ve yatırım teşvik belgesinin düzenlenmesine ilişkin işlemler birbirleriyle bağlantılıdır; bütün programların tek aşamalı ve aynı belge listesiyle ilerlediği varsayılmamalıdır. Genel belge süreci için yatırım teşvik belgesi başvuru rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Fizibilite ve Uygulama Takibinin Önemi
Fizibilite çalışması, yatırımın teknik olarak yapılabilirliğini ve ekonomik olarak sürdürülebilirliğini değerlendirmeye yardımcı olur. Makine fiyatları, kapasite kullanım beklentisi, enerji ihtiyacı, personel giderleri ve ürün satış fiyatları arasında gerçekçi bir ilişki kurulmalıdır. Programın yetkili kurumlarca hazırlanmasını istediği raporlar varsa bu özel süreçlere ayrıca uyulmalıdır.
Belge düzenlendikten sonra yatırımın gerçekleşmesi, harcama belgeleri ve değişiklik ihtiyaçları düzenli izlenmelidir. Programın gerektirdiği ilerleme raporları, ekosistem geliştirme yükümlülükleri ve tamamlama işlemleri yatırım planının parçasıdır. Projenin kapsamı, makine listesi veya yatırım yeri değiştiğinde gerekli revize ve bildirimler değerlendirilmelidir. Başvuru dosyası ile gerçekleşen yatırım arasındaki uyum süreç boyunca korunmalıdır.
Sektörel Teşvikler ve İhracat Destekleriyle Bağlantısı
Her yatırım Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi kapsamında değerlendirilmek zorunda değildir. Projenin koşullarına göre sektörel ve bölgesel teşvikler daha uygun bir başvuru yolu sunabilir. Program seçiminin doğru yapılması, gereksiz dosya hazırlığının ve zaman kaybının önlenmesine yardımcı olur.
Üretim yatırımının ardından dış pazarlara açılmak isteyen şirketler için ihracat destekleri ayrıca değerlendirilebilir. Marka koruması için marka tescil desteği, ürünün hedef pazardaki belge ihtiyaçları için yurt dışı belgelendirme desteği gibi başlıklar yatırım sonrası büyüme planına dahil edilebilir. Bu desteklerin yatırım teşviklerinden farklı başvuru koşulları bulunduğu dikkate alınmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi tek bir destek başvurusu mu?
Hayır. Üç farklı programı kapsayan bir yapıdır. Projenin uygun olduğu program ve o programın güncel başvuru usulleri belirlenmelidir.
KOBİ'ler de değerlendirme yaptırabilir mi?
İşletmenin KOBİ olması tek başına uygunluk veya uygunsuzluk sonucu doğurmaz. Programın yatırım konusu, ölçek, mali yapı ve diğer başvuru koşulları birlikte incelenir.
Her ilde aynı yatırım konuları desteklenir mi?
Yerel Kalkınma Hamlesinde yatırım konuları il bazında belirlenir. Bir ildeki listeyi başka bir il için kullanmak doğru değildir. Diğer programlarda da yatırım yerine ilişkin koşullar ayrıca kontrol edilmelidir.
Başvuru yapılmadan önce harcamaya başlanabilir mi?
Genel teşvik düzenlemesinde müracaat öncesi harcamalara ilişkin sınırlama bulunur. Programın başvuru aşamaları ve harcama başlangıcı kuralları netleştirilmeden giderlerin destekleneceği varsayılmamalıdır.
Teşvik onayı yatırımın ticari başarısını garanti eder mi?
Destek kararı ile yatırımın pazarda başarılı olması farklı konulardır. Müşteri talebi, üretim maliyeti, finansman ve işletme yönetimi yatırımcının ayrıca planlaması gereken alanlardır.
Farabi Danışmanlık ile Uygun Programı Belirleyin
Yatırım fikrinizi uygulanabilir bir proje planına dönüştürmek, program uygunluğunu incelemek ve başvuru hazırlığını yönetmek için Farabi Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. Ürün tanımınızı, yatırım ilini, tahmini bütçenizi ve hedeflediğiniz takvimi paylaşarak ön değerlendirme sürecini başlatabilirsiniz. Yatırım teşvikleri danışmanlığı kapsamında proje hazırlığından belge takibine kadar ihtiyaç duyduğunuz aşamaları birlikte ele alıyoruz.
Kaynak: 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar ve uygulama tebliği. İçerik kontrolü: 9 Ekim 2026. Çağrı takvimi ve yatırım koşulları başvuru tarihinde ayrıca kontrol edilmelidir.